Con ngồi sát tivi. Con nheo mắt khi nhìn xa. Con nghiêng đầu khi xem tranh. Ở lớp cô kể con hay nhìn nhầm, tô màu lem ra ngoài.
Trẻ mầm non gần như không bao giờ tự nói rằng mình nhìn kém — vì con không biết người khác nhìn rõ hơn mình. Với con, thế giới xưa nay vẫn mờ như vậy. Người lớn phải là người phát hiện.
Vì sao phải phát hiện sớm
- Thị lực còn đang phát triển ở tuổi này. Một mắt nhìn kém mà không được xử trong giai đoạn này thì não "bỏ quên" mắt đó, và về sau chữa khó hơn nhiều.
- Con nhìn kém thì học khó — không nhìn rõ tranh, không theo được hoạt động, rồi bị hiểu nhầm là không tập trung.
- Lác mắt phát hiện sớm thì nhiều ca xử được bằng kính hoặc tập, không phải mổ.
- Trẻ mầm non không kêu ca, nên nếu không đi khám thì phần lớn chỉ phát hiện khi vào lớp một, lúc cô thấy con không đọc được chữ trên bảng.
Dấu hiệu nên để ý
- Nheo mắt, nghiêng đầu khi nhìn xa hoặc khi xem tranh.
- Ngồi rất sát tivi, ghé sát sách, đưa đồ vật lên sát mặt.
- Dụi mắt nhiều, chảy nước mắt, mắt đỏ kéo dài.
- Hai mắt không thẳng hàng: một mắt lệch vào trong hoặc ra ngoài, dù chỉ thỉnh thoảng.
- Che một mắt thì con phản ứng khác hẳn — che mắt này thì con không sao, che mắt kia thì con gạt tay ra. Đây là phép thử đơn giản nhất ở nhà.
- Con hay vấp, hay va vào đồ, khó bắt bóng, ngại chơi trò cần nhìn xa.
- Mắt đảo qua lại không kiểm soát, hoặc đồng tử có ánh trắng khi chụp ảnh đèn flash — hai dấu hiệu này phải đi khám ngay.
- Con né các hoạt động cần nhìn gần: tô màu, xếp hình, xem sách.
Khi nào nên cho con đi khám mắt
- Khám ít nhất một lần trước khi vào lớp một, kể cả khi con không có dấu hiệu gì — đây là mốc quan trọng nhất.
- Đi khám ngay khi có bất kỳ dấu hiệu nào ở trên, đừng chờ xem sao.
- Nhà có người cận nặng, lác, hoặc bệnh mắt di truyền thì cho con khám sớm hơn và theo dõi đều.
- Trẻ sinh non, nhẹ cân cần được theo dõi mắt theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Khám ở cơ sở có khám mắt cho trẻ em — đo thị lực cho trẻ chưa biết chữ có cách riêng, dùng bảng hình thay vì bảng chữ.
Đừng tin vào các phép đo nhanh ở cửa hàng kính. Cho trẻ nhỏ thì cần khám có nhỏ thuốc liệt điều tiết mới ra số đúng — bác sĩ sẽ chỉ định.
Giữ mắt cho con ở tuổi này
- Cho con chơi ngoài trời mỗi ngày. Đây là việc có bằng chứng rõ nhất giúp giảm nguy cơ cận thị ở trẻ — và nó miễn phí.
- Hạn chế màn hình, nhất là màn hình nhỏ cầm sát mặt. Điện thoại hại hơn tivi vì khoảng cách gần hơn nhiều.
- Đủ sáng khi con tô vẽ, xem sách — không để con ngồi trong bóng tối với một màn hình sáng.
- Nghỉ mắt sau mỗi quãng nhìn gần: cứ chừng hai mươi phút thì cho con nhìn ra xa một lúc, hoặc đứng dậy chạy chơi.
- Ngồi đúng khoảng cách: không ghé sát sách, không nằm xem.
- Ăn đủ chất, ngủ đủ — mắt cũng theo sức khoẻ chung.
Khi con phải đeo kính
- Đừng để con thấy đeo kính là chuyện xấu. Cách người lớn nói về chiếc kính quyết định con có chịu đeo không.
- Chọn gọng phù hợp mặt trẻ, có dây đeo sau gáy nếu cần, và cho con chọn màu mình thích.
- Nói với cô để cô nhắc con đeo và để bạn không trêu.
- Kiểm tra lại theo hẹn của bác sĩ — số của trẻ đổi nhanh, kính cũ thành không đúng số.
- Nếu bác sĩ chỉ định bịt một mắt để tập mắt kia thì làm đúng và đủ thời gian; đây là giai đoạn duy nhất tập được, bỏ dở là mất cơ hội.
- Mang kính dự phòng nếu có điều kiện — trẻ mầm non làm gãy kính là chuyện thường.
Ở lớp
- Hỏi cô xem con có nheo mắt, ghé sát, hay nhìn nhầm không — cô nhìn con trong hoạt động nhiều giờ mỗi ngày.
- Xin cho con ngồi gần chỗ cô kể chuyện, chỗ có bảng hoặc màn chiếu.
- Hỏi trường có đợt khám mắt nào không — nhiều trường có phối hợp với y tế địa phương.
- Nói với cô nếu con đang đeo kính hoặc đang bịt mắt tập, kèm giờ giấc theo chỉ định.
- Ánh sáng trong lớp và chỗ ngủ trưa quá tối cũng nên trao đổi.
Điều đáng nhớ
Việc quan trọng nhất và rẻ nhất chỉ có hai: cho con chơi ngoài trời mỗi ngày, và cho con khám mắt một lần trước khi vào lớp một kể cả khi mọi thứ có vẻ bình thường.
Trẻ không biết mình nhìn kém, nên buổi khám đó là cách duy nhất để biết chắc — và ở tuổi này, biết sớm còn xử được nhiều thứ mà vài năm sau thì không.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phải phát hiện sớm chuyện mắt của trẻ?
Vì thị lực còn đang phát triển ở tuổi này, nên một mắt nhìn kém mà không được xử trong giai đoạn này thì não bỏ quên mắt đó và về sau chữa khó hơn nhiều. Trẻ mầm non lại gần như không bao giờ tự nói mình nhìn kém vì con không biết người khác nhìn rõ hơn mình, nên người lớn phải là người phát hiện.
Những dấu hiệu nào nên để ý?
Nheo mắt hay nghiêng đầu khi nhìn, ngồi rất sát tivi và ghé sát sách, dụi mắt nhiều, hai mắt không thẳng hàng dù chỉ thỉnh thoảng, con hay vấp và khó bắt bóng, con né các hoạt động cần nhìn gần. Một phép thử đơn giản là che từng mắt xem con phản ứng có khác nhau không.
Khi nào nên cho con đi khám mắt?
Nên khám ít nhất một lần trước khi vào lớp một kể cả khi con không có dấu hiệu gì, và đi khám ngay khi có bất kỳ dấu hiệu nào chứ đừng chờ xem sao. Nhà có người cận nặng hay lác thì cho con khám sớm hơn. Nên khám ở cơ sở có khám mắt cho trẻ em vì đo thị lực cho trẻ chưa biết chữ có cách riêng.
Làm gì để giữ mắt cho con?
Cho con chơi ngoài trời mỗi ngày vì đây là việc có bằng chứng rõ nhất giúp giảm nguy cơ cận thị và lại miễn phí. Hạn chế màn hình nhất là màn hình nhỏ cầm sát mặt, giữ đủ sáng khi con tô vẽ, cho con nghỉ mắt nhìn ra xa sau mỗi quãng nhìn gần, và không để con ghé sát sách hay nằm xem.
Con phải đeo kính thì lưu ý gì?
Đừng để con thấy đeo kính là chuyện xấu vì cách người lớn nói quyết định con có chịu đeo không, chọn gọng phù hợp mặt trẻ và cho con chọn màu mình thích, nói với cô để nhắc con đeo và để bạn không trêu, kiểm tra lại theo hẹn vì số của trẻ đổi nhanh. Nếu bác sĩ chỉ định bịt một mắt để tập thì phải làm đúng và đủ thời gian.
