Từ Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi vào tới Bình Định, Phú Yên — mùa mưa bão thường dồn vào khoảng tháng Chín tới tháng Mười một. Có năm nặng, năm nhẹ, nhưng năm nào cũng tới.
Bài này không nói chuyện chống lũ — người dân ở đó thạo hơn bất cứ ai. Bài này chỉ nói riêng phần trẻ mầm non: chuẩn bị gì trước mùa, làm gì trong những ngày nghỉ, và đưa con đi học lại thế nào cho đỡ hụt.
Trước mùa mưa: bốn việc làm một lần, dùng cả mùa
1. Thống nhất với trường cách báo nghỉ. Hỏi cô: trường báo nghỉ qua đâu — nhóm lớp, tin nhắn, loa xã? Ai gọi cho ai nếu mất điện, mất sóng? Lưu số cô giáo vào máy và chép ra giấy dán trong nhà — điện thoại hết pin là chuyện thường trong mấy ngày đó.
2. Chốt người đón con khi bố mẹ kẹt. Mưa lớn thì bố mẹ có khi đang ở ruộng, đang chằng nhà, hoặc đường về bị ngập. Báo tên và số của người đón thay cho cô từ đầu mùa, đừng đợi tới hôm mưa mới nhắn.
3. Chuẩn bị một túi riêng cho con, để sẵn chỗ cao và dễ lấy:
- Sữa và đồ ăn con quen, đủ vài ngày
- Nước sạch đóng chai
- Thuốc con đang dùng, thuốc hạ sốt, oresol
- Hai bộ quần áo khô, tất, áo mưa vừa người
- Khăn, tã nếu còn dùng
- Một món đồ quen: con gấu, cái chăn nhỏ — thứ này giúp trẻ bình tĩnh hơn bất cứ lời dỗ nào
- Bản sao giấy khai sinh và sổ tiêm chủng, bọc túi ni lông
4. Biết trước nhà mình trú ở đâu nếu phải di dời, và đường nào đi được khi ngập. Nói với trẻ lớn hơn theo cách đơn giản: "nếu nước lên, nhà mình sang nhà bác" — trẻ biết trước thì ít hoảng.
Những ngày nghỉ vì mưa lũ
Trẻ ở nhà mấy ngày liền, người lớn thì lo trăm việc. Vài điều giữ cho con đỡ chông chênh:
- Giữ giờ ăn và giờ ngủ như ngày thường. Nhịp quen là chỗ dựa khi mọi thứ xung quanh đảo lộn.
- Trẻ mầm non không được ra gần nước lũ, dù chỉ ngoài sân. Nước chảy xiết hơn nhìn thấy, và nó cuốn được cả người lớn.
- Không để trẻ một mình ở tầng dưới, gần bậc cấp, gần cửa.
- Nói thật, nói đơn giản: "trời mưa to, mình ở nhà mấy hôm, xong thì đi học lại". Trẻ sợ nhất là không hiểu chuyện gì đang xảy ra.
- Cho con có việc để làm: vẽ, xếp đồ, hát, kể chuyện. Mấy ngày không có việc gì làm là mấy ngày rất dài với trẻ con.
- Trẻ giật mình, bám mẹ, tè dầm lại, khó ngủ sau một trận lũ là phản ứng bình thường. Cần thời gian và sự gần gũi, không cần trách mắng.
Sau lũ: sức khoẻ là việc đầu tiên
Mấy ngày sau khi nước rút là quãng dễ bệnh nhất — nguồn nước bẩn, bùn, muỗi, đồ ăn hỏng:
- Nước uống phải đun sôi hoặc dùng nước đóng chai cho tới khi nguồn nước sạch trở lại.
- Không dùng thực phẩm đã ngâm nước, dù nhìn còn được.
- Rửa tay cho con trước khi ăn và sau khi chơi — đơn giản nhưng ngăn được phần lớn tiêu chảy.
- Đề phòng muỗi: dọn nước đọng quanh nhà, mắc màn cả khi ngủ ngày.
- Da nổi mẩn, kẽ chân ngứa loét do lội nước bẩn: rửa sạch, lau khô, không để ẩm.
- Sốt, tiêu chảy, nôn, li bì thì đưa đi khám sớm, đừng chờ.
- Đồ chơi và đồ dùng của con ngâm nước lũ: rửa sạch phơi nắng, thứ nào không rửa được thì bỏ.
Đưa con đi học lại
Nghỉ một tuần trở lên, trẻ mầm non thường phải làm quen lại. Những gì giúp được:
- Hỏi trường ngày đi học lại và trường đã dọn xong chưa — nhiều nơi phải rửa lớp, phơi chiếu, xử lý nước trước khi nhận trẻ.
- Nói trước với con một ngày: "mai mình đi học lại, gặp cô, gặp bạn".
- Buổi đầu có thể khóc, đòi về sớm — bình thường, vài hôm là lại quen.
- Kể với cô những gì con đã trải qua: nhà ngập, phải đi sơ tán, mất đồ. Cô biết thì hiểu vì sao con khác ngày thường.
- Chuẩn bị lại đồ dùng nếu chăn gối, quần áo ở lớp bị hỏng — hỏi cô cần bổ sung gì.
- Học phí những ngày nghỉ: hỏi trường tính thế nào, nhiều nơi trừ tiền ăn những ngày không học.
Khi nhà thiệt hại nặng
- Nói với cô giáo và với xã về hoàn cảnh — có hỗ trợ nào thì họ hướng dẫn. Không nói thì không ai biết.
- Hỏi trường về giãn học phí. Nhiều cơ sở ở vùng này linh hoạt sau bão lũ, nhưng chỉ khi biết chuyện.
- Đừng cho con nghỉ hẳn vì khó khăn tạm thời — giữ con đi học đều là thứ hồi phục nhanh nhất cho cả nhà.
- Sổ tiêm chủng, giấy khai sinh mất hay hỏng thì hỏi trạm y tế và UBND xã để làm lại; việc này làm được, chỉ cần đi hỏi.
Một việc nên làm ngay sau mùa lũ
Khi mọi thứ vừa yên, ngồi ghi lại nhà mình đã thiếu gì: đèn pin hỏng, thuốc hết, giấy tờ ướt, quên số điện thoại cô giáo, chưa có chỗ để đồ cao ráo.
Ghi lúc còn nhớ rõ, cất vào chỗ dễ thấy. Sang năm, lấy ra là biết phải chuẩn bị gì — không phải nhớ lại từ đầu, cũng không phải trả giá lần thứ hai cho cùng một thiếu sót.
