Ba tuổi, con bắt đầu hỏi. Hỏi suốt ngày, hỏi lại câu vừa hỏi, hỏi những thứ người lớn không biết trả lời: vì sao trời mưa, vì sao con gà không bay, vì sao bà lại già, vì sao con phải đi học.
Nhiều người lớn thấy mệt. Nhưng đây là giai đoạn học nhanh nhất của cả tuổi thơ, và cách người lớn đáp lại quyết định con còn hỏi nữa hay thôi.
Vì sao trẻ hỏi nhiều ở tuổi này
- Con vừa có đủ từ để hỏi, và thế giới thì có quá nhiều thứ chưa biết.
- Con đang xây bản đồ về thế giới — mỗi câu trả lời là một mảnh ghép.
- Hỏi cũng là cách giữ người lớn ở lại nói chuyện với mình. Nhiều câu "vì sao" thực ra là "con muốn nói chuyện với mẹ".
- Con chưa biết câu nào hỏi được, câu nào không — nên con hỏi cả những thứ khiến người lớn lúng túng.
Vốn từ của trẻ mầm non đến từ số lời con nghe được từ người thân, và giai đoạn hỏi này là lúc con hút vào nhiều nhất.
Trả lời thế nào
- Trả lời ngắn và đúng tầm: "trời mưa vì mây nặng quá, nước rơi xuống". Không cần giảng bài — trẻ ba tuổi không cần biết vòng tuần hoàn của nước.
- Hỏi ngược lại: "con nghĩ vì sao?" Câu này làm con tập nghĩ, và nhiều khi câu trả lời của con thú vị hơn của mình.
- Nói thật khi không biết: "bố không biết, mình cùng tìm hiểu nhé". Đây là bài học lớn hơn bất kỳ câu trả lời nào — con học rằng người lớn cũng không biết hết, và không biết thì đi tìm.
- Cùng tìm câu trả lời: xem sách, hỏi ông bà, ra ngoài nhìn thật. Và nhớ quay lại nếu đã hứa tìm hiểu — trẻ nhớ.
- Đừng bịa. Bịa cho xong thì sau này con phát hiện, và con sẽ tin mình ít hơn.
Khi người lớn mệt
Không ai trả lời được hai trăm câu hỏi mỗi ngày. Và không cần phải trả lời hết:
- Nói thật: "mẹ đang mệt, lát nữa mình nói tiếp nhé" — rồi nhớ nói tiếp thật.
- Hẹn một lúc trong ngày để nghe con hỏi: lúc tắm, lúc đi bộ, lúc trước khi ngủ.
- Đừng gắt: "hỏi lắm thế", "im đi". Nói vài lần thì con thôi hỏi — và cái mất đó lớn hơn nhiều so với vài phút yên tĩnh.
- Đừng đưa điện thoại để con thôi hỏi. Con thôi hỏi thật, nhưng phần con cần là người đáp lại, không phải màn hình.
Những câu khó
"Vì sao bà chết?" — Nói thật bằng đúng từ, đơn giản: "bà ốm nặng quá nên mất rồi, mình không gặp bà nữa nhưng vẫn nhớ bà". Đừng nói "bà đi xa" hay "bà ngủ mãi" — trẻ sẽ sợ ngủ hoặc chờ đợi mãi.
"Em bé từ đâu ra?" — Trả lời đúng tuổi và đúng sự thật: "em bé lớn trong bụng mẹ rồi được sinh ra". Trẻ ba tuổi thường hài lòng với chừng đó. Đừng bịa chuyện cò mang tới.
"Vì sao nhà mình không có ô tô như nhà bạn?" — Nói bình thường, không xấu hổ, không so bì: "mỗi nhà có những thứ khác nhau, nhà mình có xe máy và mình đi được khắp nơi".
"Vì sao bố mẹ không ở cùng nhau?" — Nói ngắn, không đổ lỗi, và nhắc lại rằng không phải lỗi của con.
Những câu về cơ thể — trả lời bình thường, gọi đúng tên bộ phận. Trả lời bằng giọng bình thường cho con biết đây không phải điều đáng xấu hổ.
Nuôi tò mò bằng những việc rất rẻ
- Đi bộ cùng con và để con dừng lại xem con kiến, vũng nước, cái máy xúc. Đi bộ là "giờ học" tốt nhất ở tuổi này.
- Cho con giúp việc thật: nhặt rau, vo gạo, tưới cây — con hỏi và học ngay trong lúc làm.
- Kể chuyện đời mình: hồi bố bằng tuổi con, chuyện ở quê. Trẻ mê chuyện thật hơn chuyện trong sách.
- Xem sách tranh cùng con và hỏi "con thấy gì đây" thay vì chỉ đọc chữ.
- Để con chơi tự do và chán — chán là lúc trẻ tự nghĩ ra trò, và đó là gốc của sáng tạo.
- Đừng sửa mọi câu con nói sai; nói lại bản đúng một lần là đủ.
Ở nông thôn và miền núi, trẻ có sẵn nhiều thứ để hỏi hơn trẻ thành phố: con vật, cây cối, mùa màng, công việc của người lớn. Cái cần bù chỉ là người chịu trả lời.
Khi con hỏi ở lớp
- Hỏi cô xem ở lớp con có hay hỏi không — nhiều trẻ hỏi nhiều ở nhà mà im ở lớp, và ngược lại.
- Con im ở lớp không phải là dấu hiệu xấu: lớp đông, con cần thời gian.
- Dạy con hỏi cô khi không hiểu — đây là kỹ năng dùng tới tận lớp một và mãi về sau.
- Đừng dặn con "không được hỏi nhiều kẻo phiền cô".
Khi nào thì nên để ý
- Con gần như không hỏi gì, không chỉ tay, không quan tâm tới thứ xung quanh.
- Con nói được nhưng không dùng lời để hỏi mà chỉ kéo tay người lớn.
- Con lặp lại câu hỏi y hệt hàng chục lần mà không nghe câu trả lời.
- Vốn từ không tăng trong nhiều tháng.
Khi đó nên nói với cô và đưa con đi khám để được đánh giá — đi khám một buổi rồi biết đường mà làm, hơn là chờ.
Điều đáng nhớ
Giai đoạn hỏi rồi sẽ qua, và nó qua nhanh hơn người lớn tưởng. Thứ ở lại là con có tin rằng hỏi là việc được phép hay không.
Một đứa trẻ dám hỏi sẽ dễ dàng hơn ở lớp một, và dễ dàng hơn ở mọi chỗ mới sau này — kể cả khi con gặp chuyện cần nói với người lớn.
