Nhà có em bé mới: giữ cho con lớn không bị chen chỗ

Nhà sắp có em bé. Đứa lớn đang ba, bốn tuổi, đang đi lớp ổn định. Rồi em ra đời — và bỗng con lớn khóc đêm, tè dầm lại, đòi bú bình, không chịu đi học, hoặc véo em khi không ai nhìn.

Đây là chuyện gần như nhà nào cũng gặp. Bài này nói cách chuẩn bị trước, cách xử trong mấy tháng đầu, và điều tuyệt đối không nên làm.

Vì sao con lớn phản ứng mạnh

• Con mất vị trí duy nhất. Trước đây mọi sự chú ý là của con; nay phải chia — và trẻ ba tuổi không hiểu được khái niệm "chia sẻ tình cảm".
• Nhà đảo lộn: giờ giấc khác, người lớn mệt, khách ra vào, tiếng em khóc.
• Người lớn vô tình đẩy con ra: "tránh ra để mẹ bế em", "con lớn rồi phải nhường".
• Con thấy em được bế suốt nên quay lại làm em bé: đòi bế, đòi bú bình, nói ngọng lại.

Những bước lùi đó là cách con nói rằng con cũng cần được chú ý, không phải là hư. Chúng thường tự hết sau vài tuần tới vài tháng nếu được đáp lại đúng.

Chuẩn bị trước khi em ra đời

1. Nói với con sớm nhưng đừng quá sớm — vài tháng cuối là vừa. Trẻ nhỏ không đo được thời gian dài.
2. Nói thật, cả phần khó: "em bé sẽ khóc nhiều, em chưa chơi được với con ngay đâu". Hứa hẹn quá đẹp thì khi em ra đời con thất vọng.
3. Làm mọi thay đổi lớn TRƯỚC khi em sinh, hoặc sau đó vài tháng — đổi phòng, bỏ bỉm, chuyển giường, đi lớp lần đầu. Làm đúng lúc em ra đời thì con gộp hai chuyện làm một.
4. Cho con tham gia: chọn quần áo cho em, sờ bụng mẹ, cùng xếp đồ.
5. Nói trước về lúc mẹ đi sinh: ai ở nhà với con, mẹ đi mấy hôm, ai đưa con đi học.

Những tuần đầu sau khi em về nhà

• Giữ nguyên nếp của con lớn: vẫn đi học đều, vẫn giờ ăn giờ ngủ cũ. Đây là việc quan trọng nhất — nếp quen là chỗ dựa khi mọi thứ khác đang đổi.
• Dành riêng ít phút mỗi ngày chỉ cho con lớn, không bế em cùng lúc. Mười phút có mặt thật sự hơn cả buổi ở chung mà đang bận.
• Để con giúp việc nhỏ: lấy tã, hát cho em nghe, vỗ nhẹ. Con thấy mình có vai trò thì bớt bị gạt ra rìa.
• Nhờ người khác bế em khi con lớn cần mình — đảo vai vài lần trong ngày.
• Đừng bắt con lớn im lặng cả ngày vì em ngủ; sắp chỗ chơi ở xa chỗ em nằm thay vì bắt con nín.
• Báo cô giáo rằng nhà vừa có em — con thường khác lạ ở lớp trong giai đoạn này, cô biết thì nâng đỡ được.

Những câu không nên nói

• "Con lớn rồi phải nhường em." Câu này nghe hằng ngày thì con hiểu rằng lớn lên là mất mát.
• "Mẹ bận em, con tự chơi đi." Nói một lần thì không sao; nói suốt thì con hiểu em là lý do mẹ không còn cho mình.
• "Sao con không ngoan như em."
• "Có em rồi mẹ không thương con nữa đâu" — kể cả nói đùa. Trẻ ba tuổi không hiểu đùa.
• Đừng gọi con lớn là "anh", "chị" thay cho tên suốt ngày — con vẫn cần được gọi tên mình.

Khi con lớn làm đau em

Véo, đẩy, giật đồ của em là chuyện hay xảy ra. Cách xử:

• Ngăn lại ngay, nói ngắn và bình thản: "không được, em đau". Không quát, không đánh.
• Đừng để hai anh em một mình trong những tháng đầu, dù chỉ vài phút — đây là việc an toàn, không phải chuyện tin hay không tin con.
• Sau khi con dịu, nói về cảm xúc: "con thấy khó chịu khi mẹ bế em à". Gọi đúng tên thứ con đang cảm thấy thì hành vi giảm.
• Tăng thời gian riêng cho con lớn — hành vi làm đau em thường là dấu hiệu con đang thiếu chú ý.
• Đừng gắn nhãn: "thằng này ác với em lắm". Trẻ tin điều người lớn lặp lại.

Con không chịu đi học nữa

Rất hay gặp — con sợ vắng nhà thì mẹ và em sẽ có nhau mà không có con.

• Vẫn cho con đi học đều. Nghỉ ở nhà thì con thấy mình bị chen chỗ cả ngày, và mất luôn nếp quen.
• Nói rõ khi nào đón và giữ đúng lời — đón đúng giờ trong giai đoạn này quan trọng hơn bình thường.
• Người đón nên là bố hoặc người con quen, và dành cho con ít phút riêng khi đón.
• Nói với cô: nhà vừa có em, con có thể khóc hoặc quấy hơn.
• Đừng nói "con đi học để mẹ trông em" — con hiểu thành mình bị đẩy đi vì em.

Phần của người lớn

• Mấy tháng đầu ai cũng kiệt sức, và người kiệt sức thì khó kiên nhẫn. Đây là sự thật cần thừa nhận, không phải lỗi của ai.
• Chia việc rõ: một người lo em thì người kia lo con lớn, đổi phiên nhau.
• Nhờ ông bà và người thân đúng chỗ: nhờ họ chơi với con lớn thay vì chỉ bế em — đó mới là phần con lớn cần.
• Mẹ sau sinh buồn kéo dài, mất ngủ, không thiết gì thì nên đi khám. Đây là dấu hiệu cần giúp đỡ, không phải dấu hiệu yếu đuối.
• Lỡ quát con lớn thì nói lại sau: "lúc nãy mẹ to tiếng, mẹ xin lỗi". Trẻ học cách sửa sai từ đúng những lúc đó.

Điều đáng nhớ

Con lớn không cần được chia đều thời gian — điều đó không làm nổi. Con cần biết chắc rằng mình vẫn có chỗ: vẫn được gọi tên, vẫn có vài phút riêng mỗi ngày, vẫn đi học như cũ.

Giữ được ba thứ đó thì vài tháng sau, hai đứa trẻ trong nhà thành bạn của nhau.