Từ khoảng tháng Bảy tới tháng Mười một âm lịch, nước từ thượng nguồn đổ về làm ngập đồng ở các vùng đầu nguồn: An Giang, Đồng Tháp, một phần Long An và các huyện giáp biên. Nước mang phù sa, mang cá tôm — nhưng cũng biến đường đi học thành đường sông.
Bài này viết cho gia đình ở vùng nước nổi: đưa con đi học thế nào, giữ an toàn ra sao, và làm gì để con không nghỉ hết mùa.
Mùa nước khác mùa lũ miền Trung ở chỗ nào
Nước nổi thường lên chậm và ở lại lâu, không ập tới trong một đêm như lũ quét. Điều đó có hai mặt:
- Mặt thuận: có thời gian chuẩn bị, và người dân sống chung với nó qua nhiều đời.
- Mặt khó: nước ở lại hai, ba tháng — tức cả một quãng dài mà việc đưa đón, trông coi đều phải làm theo kiểu khác. Và chính vì quen nên người lớn dễ chủ quan.
Mùa nước cũng là mùa làm ăn: giăng lưới, đặt lú, hái bông điên điển, bắt cá linh. Người lớn ra đồng nhiều hơn, tức trẻ ở nhà càng dễ thiếu người trông.
An toàn nước: phần quan trọng nhất của bài này
Ở vùng nước nổi, nước ở ngay bậc thềm. Trẻ mầm non chưa biết sợ nước và đuối nước xảy ra rất nhanh, gần như không có tiếng động. Những gì phải làm, không có ngoại lệ:
- Luôn có một người lớn được giao rõ việc trông trẻ. "Cả nhà cùng để mắt" nghĩa là không ai trông.
- Rào chắn quanh nhà sàn, quanh thềm, quanh cầu ao. Rào tre, lưới, thanh chắn — làm được bằng thứ sẵn có.
- Cửa ra hướng nước phải có chốt cao, trẻ tự mở không được.
- Áo phao đúng cỡ trẻ khi đi xuồng, đi ghe — mặc và cài xong mới rời bến. Áo người lớn tuột khỏi người trẻ là vô dụng.
- Không để trẻ ngồi mép xuồng, không cho đứng khi xuồng chạy.
- Đậy kín lu, khạp, thùng nước trong nhà.
- Không để trẻ chơi ở cầu ván, bến, mé sông dù có người lớn ở gần đó làm việc.
Vùng nào có điểm giữ trẻ mùa nước do địa phương tổ chức thì đó là lựa chọn tốt nhất — hỏi ở ấp, ở xã xem năm nay có mở không, mở ở đâu, nhận từ mấy tuổi.
Đưa đón mùa nước: hỏi và chốt trước khi nước lên
- Hỏi trường mùa nước có đổi giờ không, có đưa rước bằng đò không, đò của ai, có áo phao cho trẻ không.
- Chốt người đưa đón cho cả mùa và một người dự phòng; báo tên, số điện thoại cho cô.
- Gom vài nhà cùng tuyến đi chung một xuồng, thay phiên nhau chở — vừa an toàn hơn vừa đỡ công.
- Sắm sẵn áo phao vừa người con, đừng mượn tạm mỗi hôm.
- Đi đường nào khi nước cao: chọn tuyến trước, tránh đoạn nước chảy xiết, tránh đi lúc trời tối.
Chốt hết những việc này trước khi nước lên. Nước lên rồi thì mọi thứ đều gấp.
Đừng để con nghỉ hết mùa nước
Nước ở lại hai, ba tháng. Nghỉ hết mùa là nghỉ gần một phần ba năm học — trẻ mất nếp, quay lại lớp phải làm quen từ đầu, và nhà càng khó xoay vì mùa nước chính là mùa người lớn bận.
- Nếu đi lại thật sự khó, cố giữ vài buổi mỗi tuần thay vì nghỉ hẳn.
- Báo cô mỗi khi nghỉ và nói khi nào đi lại được.
- Giữ giờ ăn, giờ ngủ ở nhà như ngày đi học.
- Hỏi trường tính học phí những ngày nghỉ thế nào — nhiều nơi trừ tiền ăn.
- Hỏi điểm giữ trẻ gần hơn: mùa nước, có khi một điểm lẻ gần nhà tiện hơn trường chính ở xa.
Sức khoẻ trong mùa nước
- Nước uống phải đun sôi hoặc dùng nước đóng chai — nước mặt mùa này không sạch dù nhìn trong.
- Rửa tay cho con trước khi ăn và sau khi chơi.
- Muỗi nhiều: mắc màn cả khi ngủ ngày, dọn nước đọng quanh nhà, để ý dấu hiệu sốt xuất huyết — sốt cao mấy ngày liền thì đi khám sớm.
- Da và kẽ chân lội nước lâu dễ ngứa, loét: rửa sạch, lau khô, không để ẩm suốt ngày.
- Đồ ăn: mùa nước nhiều cá tôm tươi nhưng cũng dễ ôi trong tiết ẩm — nấu chín, ăn ngay.
Nói với cô giáo về hoàn cảnh mùa nước
- Nhà đi lại bằng gì, mất bao lâu tới trường.
- Những hôm nước lớn có thể tới trễ hoặc phải nghỉ.
- Ai đưa rước thay, kèm số điện thoại.
- Nếu nhà có việc mùa nước nên cần gửi sớm, trả muộn — hỏi thẳng.
Cô giáo vùng này sống cùng mùa nước như mọi người, nhưng cô không đoán được hoàn cảnh từng nhà nếu không ai nói.
Mùa nước cho trẻ con miền Tây điều gì
Mùa nước không chỉ là mùa lo. Trẻ lớn lên ở đây biết con nước lên xuống, biết bông điên điển, biết cá linh về — thứ hiểu biết gắn với đất mà không sách nào chép đủ.
Việc của người lớn gói lại trong hai câu: áo phao và một người trông. Hai thứ đó giữ được thì mùa nước là mùa đẹp nhất trong năm của tuổi thơ miền Tây.
