Vừa tới cổng phòng khám con đã khóc. Thấy áo blouse là bám chặt lấy mẹ. Tới lịch tiêm thì cả nhà căng thẳng từ tối hôm trước. Nhiều gia đình vì thế mà hoãn khám, hoãn tiêm — và đó là cái giá đắt hơn nhiều so với vài phút con khóc.
Bài này nói cách chuẩn bị cho con, và cả những câu người lớn hay nói mà vô tình làm mọi thứ khó hơn.
Vì sao trẻ sợ
- Không đoán được chuyện gì sắp xảy ra — với trẻ mầm non, cái không biết đáng sợ hơn cái đau.
- Nhớ lần trước: một lần bị giữ chặt, bị bất ngờ, là con nhớ rất lâu.
- Cảm nhận được sự lo lắng của người lớn. Bố mẹ căng thì con căng theo, dù chưa có gì xảy ra.
- Bị người lạ chạm vào — mà mình vẫn đang dạy con rằng không ai được chạm khi con không muốn.
Chuẩn bị trước — bốn việc
- Nói trước, nói thật, nói ngắn. "Hôm nay mình đi khám, bác sĩ sẽ nghe tim con và xem họng. Nếu tiêm thì hơi đau một chút như kiến cắn, rồi hết." Trẻ biết trước thì bớt hoảng hơn nhiều.
- Đừng nói dối. "Không đau đâu", "chỉ đi chơi thôi" — nói một lần thì lần sau con không tin bất cứ điều gì mình nói ở phòng khám nữa.
- Chơi trò bác sĩ ở nhà: cho con nghe tim gấu bông, khám cho búp bê. Đây là cách hiệu quả nhất với trẻ ba tới sáu tuổi.
- Mang theo một món quen: gấu bông, cái khăn. Và mang theo đồ ăn nhẹ, nước, nếu phải chờ lâu.
Đừng nói trước cả tuần — trẻ nhỏ lo nhiều hơn là chuẩn bị. Nói vào buổi sáng hôm đó hoặc tối hôm trước là vừa.
Lúc ở phòng khám
- Bế con hoặc cho con ngồi lòng thay vì để con nằm một mình. Ôm chặt vừa phải giúp con yên tâm hơn là bị hai người giữ tay chân.
- Giữ giọng bình thường. Nói chuyện với con về thứ khác: đếm đèn trên trần, kể chuyện, hát nhỏ.
- Đừng che giấu mũi tiêm rồi bất ngờ chích — bất ngờ làm lần sau tệ hơn.
- Cho con cầm gì đó, hoặc cho con thổi như thổi nến — thổi làm cơ thể bớt căng.
- Khen sau khi xong, khen cụ thể: "con ngồi yên giỏi lắm". Con khóc mà vẫn ngồi yên thì vẫn là giỏi.
- Ôm con một lúc sau khi tiêm, đừng vội kéo đi ngay.
Những câu không nên nói
- "Không ngoan là bác sĩ tiêm cho bây giờ." Đây là câu hại nhất — nó biến người chữa bệnh cho con thành hình phạt, và con sẽ sợ mọi lần khám sau.
- "Con trai gì mà khóc." Khóc khi đau là bình thường, không phải điều đáng xấu hổ.
- "Không đau đâu" khi biết là có đau.
- "Nín đi, có gì đâu." Câu này nói với con rằng cảm giác của con không đáng kể.
- "Nhìn bạn kia không khóc kìa."
Thay vào đó: "đau nhỉ, mẹ biết mà. Xong rồi, con giỏi lắm." Gọi tên cảm giác của con là cách làm nó nhẹ đi.
Đừng hoãn tiêm chủng vì con sợ
- Tiêm chủng là việc bảo vệ hiệu quả nhất mà gia đình làm được cho con — và phần lớn miễn phí theo chương trình.
- Mang sổ tiêm ra xem: thiếu mũi nào thì hỏi trạm y tế để tiêm bù. Tiêm muộn vẫn tốt hơn không tiêm.
- Hỏi rõ lịch mũi tiếp theo và ghi vào lịch điện thoại.
- Đi tiêm vào lúc con không quá đói, không quá buồn ngủ.
- Con đang sốt hoặc ốm nặng thì báo nhân viên y tế để được tư vấn, đừng tự quyết bỏ.
- Ở lại theo dõi đủ thời gian sau khi tiêm theo hướng dẫn — đây là việc không được bỏ qua để tiết kiệm thời gian.
Sau khi tiêm
- Sốt nhẹ, sưng đau chỗ tiêm, quấy hơn trong một, hai ngày là phản ứng thường gặp.
- Cho con uống nhiều nước, mặc thoáng, ôm ấp nhiều hơn.
- Hạ sốt khi con khó chịu, đúng liều theo cân nặng.
- Không đắp lá, không xoa dầu, không chườm thứ gì lạ lên chỗ tiêm.
- Đi khám ngay nếu: sốt rất cao không hạ, li bì, co giật, khó thở, tím tái, nổi mẩn toàn thân, hoặc quấy khóc không dỗ được kéo dài.
- Báo cô giáo nếu hôm sau con đi học mà còn mệt.
Khi phải đi khám ở xa hoặc phải nằm viện
- Nói trước với con mình đi đâu, ai đi cùng, bao giờ về — nói đúng những gì mình biết chắc.
- Mang theo đồ quen: gối nhỏ, gấu bông, một cuốn sách tranh.
- Giữ giờ ăn ngủ gần với ở nhà nhất có thể.
- Một người thân luôn ở cạnh con nếu thu xếp được — trẻ mầm non nằm viện mà không có người quen bên cạnh là điều rất nặng nề với con.
- Báo trường, và khi con khỏi thì cho đi học lại sớm — nếp quen giúp con ổn định nhanh.
- Sau đợt nằm viện, con có thể bám hơn, khóc đêm, sợ người lạ — bình thường, cần thời gian và gần gũi.
Điều đáng nhớ
Con khóc khi tiêm không phải là thất bại của ai. Thứ quyết định lần sau dễ hay khó là con có bị nói dối không, có bị giữ chặt bất ngờ không, và người lớn có bình tĩnh không.
Và một điều không đổi: đừng bao giờ dùng bác sĩ, kim tiêm hay bệnh viện để doạ con. Câu nói đó rẻ với người lớn nhưng đắt với con — nó theo con qua nhiều năm khám chữa bệnh sau này.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao trẻ mầm non sợ đi khám và sợ tiêm?
Vì không đoán được chuyện gì sắp xảy ra, mà với trẻ nhỏ cái không biết đáng sợ hơn cái đau. Ngoài ra con nhớ rất lâu lần trước bị giữ chặt hoặc bị bất ngờ, cảm nhận được sự lo lắng của người lớn, và ngại bị người lạ chạm vào.
Nên nói với con thế nào trước khi đi tiêm?
Nói trước, nói thật và nói ngắn, ví dụ bác sĩ sẽ nghe tim con, nếu tiêm thì hơi đau một chút như kiến cắn rồi hết. Đừng nói dối là không đau vì lần sau con sẽ không tin gì nữa. Nên nói vào tối hôm trước hoặc sáng hôm đó, đừng nói trước cả tuần.
Ở phòng khám nên làm gì?
Bế con hoặc cho con ngồi lòng thay vì để con nằm một mình bị giữ tay chân, giữ giọng bình thường và nói chuyện về thứ khác, cho con cầm gì đó hoặc cho con thổi như thổi nến, khen cụ thể sau khi xong, và ôm con một lúc trước khi rời đi.
Những câu nào không nên nói?
Không ngoan là bác sĩ tiêm cho bây giờ — đây là câu hại nhất vì biến người chữa bệnh thành hình phạt. Ngoài ra không nên nói con trai gì mà khóc, không đau đâu khi biết là có đau, nín đi có gì đâu, hay nhìn bạn kia không khóc kìa.
Sau khi tiêm con sốt nhẹ có sao không?
Sốt nhẹ, sưng đau chỗ tiêm và quấy hơn trong một hai ngày là phản ứng thường gặp. Nên cho uống nhiều nước, mặc thoáng, hạ sốt khi con khó chịu, và không đắp lá hay xoa dầu lên chỗ tiêm. Đi khám ngay nếu sốt rất cao không hạ, li bì, co giật, khó thở hoặc nổi mẩn toàn thân.
