Cuối học kỳ hoặc cuối năm, gia đình nhận được bản nhận xét về con: đạt hay chưa đạt ở các lĩnh vực, kèm vài dòng của cô. Nhiều phụ huynh đọc xong không biết nên mừng hay nên lo, và một số thì đem ra so với con nhà khác.
Bài này nói cách đọc cho đúng — và điều quan trọng nhất trước tiên.
Mầm non không xếp hạng, không chấm điểm
Đây là điều cần nói rõ: ở bậc mầm non không có điểm số, không có xếp loại giỏi khá, không có thứ hạng trong lớp. Việc đánh giá là để biết con đang ở đâu và cần giúp gì, không phải để so con này với con kia.
- Nhận xét theo các lĩnh vực phát triển: thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm và kỹ năng xã hội, thẩm mỹ.
- Mỗi lĩnh vực nói về khả năng ở thời điểm đó, không phải về tư chất của con.
- "Chưa đạt" không có nghĩa là con kém — nó có nghĩa là con chưa làm được việc đó lúc này, và đó là thông tin để người lớn biết chỗ nào cần hỗ trợ.
Nếu ở đâu đó phụ huynh nhận được bảng xếp hạng hay điểm số cho trẻ mầm non thì đó là việc nên hỏi lại, vì nó không đúng tinh thần của bậc học này.
Đọc bản nhận xét thế nào cho có ích
- Đọc cả phần nhận xét bằng lời, không chỉ nhìn ô đánh dấu. Phần lời của cô mới là phần có thông tin.
- Tìm điều cụ thể: "cháu tự xúc ăn được", "cháu chưa chịu chia đồ chơi" — cụ thể thì làm được gì đó; chung chung thì không.
- So với chính con ba tháng trước, không so với bạn.
- Chú ý phần kỹ năng xã hội và tự phục vụ — đây là phần quan trọng nhất ở tuổi mầm non, quan trọng hơn phần nhận biết chữ số.
- Nếu có điều chưa rõ thì hỏi cô, hỏi nhẹ nhàng và hỏi cụ thể.
Sáu câu nên hỏi cô trong buổi trao đổi
- "Cháu chơi với bạn thế nào ạ?" — câu nói lên nhiều nhất về một đứa trẻ mầm non.
- "Cháu có tự nói ra khi cần gì không ạ?"
- "Cháu tự làm được những việc gì rồi ạ?"
- "Có việc gì cháu đang khó hơn các bạn không ạ?" — hỏi thẳng thì cô dễ nói thật hơn.
- "Ở nhà em nên tập cho cháu việc gì ạ?" — câu này biến buổi trao đổi thành việc làm được.
- "Cháu có điều gì khiến cô vui không ạ?" — nghe nhẹ nhàng, nhưng câu trả lời thường cho biết cô có thật sự để ý tới con mình không.
Khi bản nhận xét có điều làm mình lo
- Hỏi cô cho rõ trước khi kết luận: cụ thể là việc gì, xảy ra thường xuyên tới đâu, so với các bạn cùng lớp thế nào.
- Hỏi cô đã thử cách nào và cách nào có vẻ hiệu quả.
- Thống nhất làm giống nhau ở nhà và ở lớp — đây là thứ tạo ra thay đổi nhanh nhất.
- Nếu liên quan tới ngôn ngữ, vận động, giao tiếp hoặc hành vi thì đưa con đi khám để được đánh giá. Đi khám sớm không mất gì, còn chờ thì mất thời gian can thiệp.
- Đừng mắng con vì bản nhận xét. Con ba, bốn tuổi không hiểu vì sao mình bị mắng, chỉ hiểu rằng đi học là chuyện làm bố mẹ không vui.
Khi bản nhận xét toàn lời khen chung chung
Có trường viết giống nhau cho cả lớp: "cháu ngoan, hoà đồng, tiếp thu tốt". Nhận xét như vậy không sai, nhưng cũng không dùng được.
- Hỏi thêm bằng những câu cụ thể ở mục trên — cô nhớ về từng cháu nhiều hơn những gì viết trong biểu mẫu.
- Đề nghị ở họp phụ huynh: mong cô ghi thêm một, hai điều cụ thể cho từng cháu. Đây là đề xuất hợp lý và nhiều trường làm được.
- Đừng suy diễn từ sự chung chung — biểu mẫu giống nhau thường là vì cô có nhiều cháu và ít thời gian, không phải vì cô không quan tâm.
Điều không nên làm với bản nhận xét
- Không đem so trong nhóm phụ huynh. So bản nhận xét của trẻ mầm non là việc không có lợi cho đứa trẻ nào trong lớp.
- Không đọc to phần chưa đạt trước mặt con.
- Không dùng nó để hứa thưởng hay doạ phạt.
- Không lấy đó làm căn cứ ép con học chữ trước — xem thêm bài về chuẩn bị vào lớp một.
- Không vội đổi trường chỉ vì một bản nhận xét; hỏi cho rõ trước đã.
Theo dõi sức khoẻ và cân nặng
Nhiều trường cân đo định kỳ và ghi vào biểu đồ tăng trưởng. Cách đọc:
- Nhìn đường đi của biểu đồ, không nhìn một điểm. Con đi đều theo đường của mình là tốt.
- Trẻ có vóc khác nhau — nhỏ hơn bạn mà vẫn lớn đều và khoẻ thì không phải vấn đề.
- Đáng hỏi bác sĩ khi: con dừng lên cân nhiều tháng, sụt cân, hoặc đường biểu đồ đổi hướng rõ rệt.
- Đừng tự so với con nhà khác và đừng vội đổi sữa hay mua thực phẩm bổ sung theo lời mách.
Điều đáng nhớ
Bản nhận xét cuối năm không phải là bảng thành tích. Nó là một lần người lớn ngồi lại để nói về đứa trẻ — và giá trị của nó nằm ở câu hỏi cuối cùng: ba tháng tới, ở nhà và ở lớp cùng giúp con việc gì?
Trả lời được câu đó thì buổi trao đổi có ích. Còn lại chỉ là giấy tờ.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mầm non có được chấm điểm và xếp hạng không?
Không. Ở bậc mầm non không có điểm số, không xếp loại giỏi khá và không có thứ hạng trong lớp. Việc đánh giá là để biết con đang ở đâu và cần giúp gì. Nếu nơi nào đưa bảng xếp hạng hay điểm số cho trẻ mầm non thì đó là việc nên hỏi lại.
Đọc bản nhận xét thế nào cho có ích?
Đọc cả phần nhận xét bằng lời chứ không chỉ nhìn ô đánh dấu, tìm điều cụ thể thay vì lời chung chung, so với chính con ba tháng trước chứ không so với bạn, chú ý phần kỹ năng xã hội và tự phục vụ vì đó là phần quan trọng nhất ở tuổi này, và hỏi cô khi chưa rõ.
Nên hỏi cô những câu gì?
Cháu chơi với bạn thế nào, cháu có tự nói ra khi cần gì không, cháu tự làm được những việc gì rồi, có việc gì cháu đang khó hơn các bạn không, ở nhà nên tập cho cháu việc gì, và cháu có điều gì khiến cô vui không.
Bản nhận xét toàn lời khen chung chung thì sao?
Nhận xét như vậy không sai nhưng không dùng được. Nên hỏi thêm bằng những câu cụ thể vì cô nhớ về từng cháu nhiều hơn những gì viết trong biểu mẫu, và có thể đề nghị ở họp phụ huynh rằng mong cô ghi thêm một hai điều cụ thể cho từng cháu.
Đọc biểu đồ tăng trưởng của con thế nào?
Nhìn đường đi của biểu đồ chứ không nhìn một điểm; con đi đều theo đường của mình là tốt. Trẻ có vóc khác nhau nên nhỏ hơn bạn mà vẫn lớn đều và khoẻ thì không phải vấn đề. Đáng hỏi bác sĩ khi con dừng lên cân nhiều tháng, sụt cân, hoặc đường biểu đồ đổi hướng rõ rệt.
