"Bạn Bo có xe ô tô điện to lắm." "Bạn Na đi sinh nhật ở khu vui chơi." "Sao con không có ba lô như bạn Su?"
Khoảng bốn tuổi, trẻ bắt đầu nhìn sang nhau — và câu hỏi khó nhất không phải là mua hay không mua, mà là trả lời thế nào để con không thấy nhà mình kém.
Vì sao tuổi này bắt đầu so sánh
- Con vừa nhận ra mình là một người riêng, và cách dễ nhất để biết mình thế nào là nhìn người bên cạnh.
- Đồ vật là thứ dễ so nhất — nhìn thấy được, đếm được, khoe được.
- Con chưa hiểu giá trị tiền, nên "to hơn" và "mới hơn" là tất cả thang đo con có.
- Con muốn giống bạn để được thuộc về nhóm, không hẳn vì thích món đồ đó.
Điều này đúng ở mọi vùng, không chỉ ở thành phố: ở nông thôn là chiếc xe đạp, đôi dép mới, cái cặp; ở thành phố là đồ chơi và tiệc sinh nhật.
Trả lời con thế nào
- Đừng nói "nhà mình nghèo". Câu này con nhớ rất lâu, và nó dạy con rằng gia đình mình là một thiếu sót.
- Đừng chê nhà người ta: "nhà nó khoe của", "bố mẹ nó chiều hư". Con nhắc lại nguyên văn ở lớp.
- Nói bình thường về sự khác nhau: "mỗi nhà mua những thứ khác nhau con ạ".
- Nói về quyết định, không nói về khả năng: "hôm nay nhà mình không mua cái đó" — đây là sự thật và không làm con lo.
- Chỉ ra thứ nhà mình có: ông bà gần, có sân chơi, cuối tuần cả nhà về quê, bố hay chơi cùng con. Con cần thấy cái mình có, không chỉ cái mình thiếu.
- Ghi lại thứ con thích: "cái này mình ghi vào, tới sinh nhật con nhé". Con được ghi nhận là muốn thật, chỉ là không phải bây giờ.
Khi con bị bạn chê
Đây là mặt đau hơn, và nhiều nhà không biết con đang gặp.
- Nghe hết đã, đừng gạt đi: "có thế mà cũng buồn". Với con thì đó là chuyện lớn.
- Gọi tên cảm xúc: "con buồn vì bạn nói thế đúng không".
- Dạy con một câu ngắn để đáp: "tớ thích đồ của tớ", rồi đi chỗ khác chơi. Tập vài lần ở nhà.
- Nói với cô nếu chuyện lặp lại hoặc có bạn cố tình trêu — đó là việc của trường, xử sớm là xong.
- Đừng mua đồ để con khỏi bị chê. Mua một lần thì lần sau lại có món khác, và con học rằng cách giải quyết là mua.
Sinh nhật và quà
Đây là chỗ áp lực rõ nhất với cả trẻ lẫn phụ huynh.
- Tiệc sinh nhật không cần lớn. Trẻ mầm non nhớ việc được chú ý và được hát chúc mừng, không nhớ địa điểm.
- Đừng chạy đua với các nhà khác. Mỗi năm một bậc thì không có điểm dừng, và con nhận ra rất nhanh.
- Quà mang đi dự sinh nhật thì thống nhất với nhóm phụ huynh một mức chung nếu được — nhiều lớp làm vậy và ai cũng nhẹ người.
- Dạy con nhận quà và cảm ơn, không mở ra chê ít chê nhiều.
- Con không được mời thì nói thật và ngắn: "lần này bạn chỉ mời ít bạn thôi", rồi chuyển sang một việc vui khác. Đừng gọi điện hỏi phụ huynh kia.
Những việc làm dần trong năm
- Cho con chọn giữa hai thứ, thường xuyên. Đây là bài học gốc: có giới hạn thì phải chọn.
- Cho con tham gia việc nhà thật — trẻ được giao việc thì thấy mình có giá trị vì việc mình làm, không vì thứ mình có.
- Khen con vì việc con làm, không khen vì đồ con có.
- Đừng dùng đồ chơi làm phần thưởng thường xuyên — con sẽ đo mọi việc bằng món được mua.
- Hạn chế video quảng cáo đồ chơi — phần lớn "con đòi món này" đến thẳng từ đó.
- Cho con cho đi: tặng lại đồ chơi cũ, chia bánh cho bạn. Trẻ tuổi này thích được cho hơn người lớn tưởng.
Ở lớp
- Đồ đắt tiền không nên mang đi lớp — vừa dễ mất, vừa tạo so sánh giữa các cháu.
- Hỏi cô xem lớp có quy định gì về đồ chơi mang theo, quà, sinh nhật ở lớp.
- Nói với cô nếu con hay bị chê hoặc hay chê bạn — cả hai chiều đều cần xử.
- Trường tổ chức sinh nhật chung theo tháng là cách nhiều nơi làm và nó công bằng cho mọi cháu — đề xuất được nếu lớp chưa làm.
Điều đáng nhớ
Con so sánh với bạn không phải vì tham, mà vì con đang học xem mình đứng ở đâu — và ở tuổi này con chỉ có mỗi thang đo là đồ vật.
Việc của người lớn không phải là san bằng cho con bằng bạn, mà là cho con một thang đo khác: con được giao việc thật, được khen vì việc mình làm, và thấy nhà mình có những thứ đáng quý mà không mua được. Thang đo đó dùng được cả đời, còn món đồ chơi thì hỏng sau ba tháng.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao trẻ mầm non bắt đầu so sánh với bạn?
Vì con vừa nhận ra mình là một người riêng, và cách dễ nhất để biết mình thế nào là nhìn người bên cạnh. Đồ vật lại là thứ dễ so nhất vì nhìn thấy được và khoe được, mà con chưa hiểu giá trị tiền nên to hơn và mới hơn là tất cả thang đo con có. Nhiều khi con muốn giống bạn để được thuộc về nhóm chứ không hẳn vì thích món đồ.
Trả lời con thế nào khi con hỏi sao nhà mình không có?
Đừng nói nhà mình nghèo vì con nhớ rất lâu và học rằng gia đình mình là một thiếu sót, cũng đừng chê nhà người ta vì con nhắc lại nguyên văn ở lớp. Nên nói bình thường rằng mỗi nhà mua những thứ khác nhau, nói về quyết định là hôm nay nhà mình không mua cái đó, và chỉ ra những thứ nhà mình đang có.
Con bị bạn chê thì làm sao?
Nghe hết đã và đừng gạt đi, gọi tên cảm xúc rằng con buồn vì bạn nói thế đúng không, rồi dạy con một câu ngắn để đáp như tớ thích đồ của tớ và đi chỗ khác chơi. Nói với cô nếu chuyện lặp lại. Đừng mua đồ để con khỏi bị chê, vì lần sau lại có món khác và con học rằng cách giải quyết là mua.
Sinh nhật có cần làm lớn không?
Không. Trẻ mầm non nhớ việc được chú ý và được hát chúc mừng chứ không nhớ địa điểm. Đừng chạy đua với các nhà khác vì mỗi năm một bậc thì không có điểm dừng. Quà mang đi dự sinh nhật thì nên thống nhất một mức chung với nhóm phụ huynh, và nhiều lớp tổ chức sinh nhật chung theo tháng cho công bằng.
Làm gì dần trong năm để con bớt so sánh?
Cho con chọn giữa hai thứ thường xuyên vì đó là bài học gốc rằng có giới hạn thì phải chọn, cho con tham gia việc nhà thật để con thấy mình có giá trị vì việc mình làm, khen con vì việc chứ không vì đồ con có, hạn chế video quảng cáo đồ chơi, và cho con tập cho đi như tặng lại đồ chơi cũ.
