Con mút tay, cắn móng tay: xử thế nào cho đúng

Con bốn tuổi vẫn mút ngón tay khi buồn ngủ. Con năm tuổi cắn móng tay tới sát thịt. Có đứa xoắn tóc, có đứa nghiến răng, có đứa cắn cổ áo ướt sũng.

Những thói quen này gần như luôn là cách trẻ tự trấn an mình, không phải hư, không phải bẩn, không phải thiếu chất. Và cách xử của người lớn quyết định nó kéo dài bao lâu.

Vì sao con làm vậy

• Để tự dỗ mình. Lúc buồn ngủ, lúc lo, lúc chán, lúc ở chỗ lạ.
• Thành phản xạ: làm nhiều tới mức con không còn ý thức là mình đang làm.
• Bắt chước anh chị hoặc người trong nhà.
• Có giai đoạn nặng lên đúng lúc có thay đổi: đi lớp, có em, chuyển nhà, nhà có chuyện.
• Riêng mút tay còn là bản năng từ sơ sinh — phần lớn trẻ tự bỏ trong khoảng hai tới bốn tuổi.

Bốn việc nên tránh

1. Đừng giật tay ra khỏi miệng con mỗi lần thấy. Con làm nhiều hơn khi bị chú ý, và tay sẽ vào miệng lại sau vài giây.
2. Đừng bôi thuốc đắng, dán băng, đeo găng như một hình phạt. Cách này có thể giúp ở giai đoạn cuối khi chính con muốn bỏ, nhưng làm khi con chưa muốn thì chỉ là bị trừng phạt cho một việc con không kiểm soát được.
3. Đừng chê trước mặt người khác: "lớn rồi mà còn mút tay". Xấu hổ làm con lo hơn, mà lo thì con mút nhiều hơn.
4. Đừng nhắc liên tục cả ngày. Mỗi lần nhắc là một lần con nhớ tới việc đó.

Cách làm hiệu quả hơn

• Tìm lúc nào con hay làm nhất — trước khi ngủ, khi xem tivi, khi ở chỗ đông người, khi chờ đợi. Biết được lúc nào thì mới xử được.
• Cho tay con việc khác vào đúng lúc đó: cầm gấu bông, nắm góc chăn, bóp quả bóng vải, xếp hình, nặn đất.
• Giải quyết cái ở dưới: con đang lo gì, mệt gì, chán gì. Con ngủ đủ và được chơi đủ thì tự nhiên bớt.
• Thống nhất một dấu hiệu nhắc kín đáo — chạm nhẹ vào vai chẳng hạn — thay vì nói ra miệng trước mặt mọi người.
• Khen lúc con không làm, nói rõ việc: "cả buổi tối nay con không mút tay".
• Đợi khi chính con muốn bỏ. Khoảng bốn năm tuổi, nhiều trẻ bắt đầu để ý bạn bè và tự muốn thôi — lúc đó cùng con làm một cách gì đó thì rất nhanh.
• Cắt móng tay ngắn và giũa nhẵn nếu con cắn móng — không có gì để cắn thì thói quen nhạt dần.

Khi nào thì thật sự cần can thiệp

Phần lớn ca tự hết. Nhưng có mấy mốc nên xử tích cực hơn:

• Mút tay sau bốn tuổi và vẫn mút nhiều — đây là lúc nha sĩ hay nhắc, vì có thể ảnh hưởng tới hàm răng và khớp cắn khi răng vĩnh viễn mọc.
• Da quanh móng chảy máu, nhiễm trùng, sưng đau.
• Con cắn tới mức biến dạng móng hoặc tự làm đau mình.
• Thói quen kèm các dấu hiệu lo âu khác: khó ngủ, đau bụng thường xuyên, không muốn đi học, bám mẹ hẳn.
• Con nhổ tóc thành mảng trống — đây là chuyện khác, nên đi khám.
• Nghiến răng nhiều về đêm, kèm đau hàm hoặc mòn răng — nói với nha sĩ.

Vệ sinh và sức khoẻ

• Rửa tay thường xuyên — đây là việc thực tế nhất, vì tay vào miệng thì mầm bệnh và trứng giun đi theo.
• Cắt móng tay ngắn, giữ móng sạch.
• Để ý da quanh móng: đỏ, sưng, có mủ thì phải xử.
• Tẩy giun theo hướng dẫn của cơ sở y tế — hỏi trạm y tế hoặc bác sĩ về lịch phù hợp với tuổi của con, đừng tự mua theo lời truyền miệng.
• Nói với nha sĩ khi đưa con đi khám răng về thói quen mút tay để được xem và tư vấn.

Ở lớp

• Hỏi cô ở lớp con có làm không, vào lúc nào — nhiều trẻ chỉ làm ở nhà, hoặc ngược lại.
• Xin cô đừng nhắc trước cả lớp và đừng để bạn trêu con vì chuyện này.
• Thống nhất cách nhắc giữa nhà và lớp — cùng một dấu hiệu kín đáo.
• Nếu con làm nhiều hẳn lên trong một giai đoạn ở lớp thì hỏi xem có chuyện gì đang xảy ra: đổi cô, đổi chỗ ngồi, bạn mới, bị trêu.

Điều đáng nhớ

Mút tay và cắn móng gần như luôn là triệu chứng, không phải bệnh. Chúng nói rằng con đang cần tự trấn an — vì buồn ngủ, vì lo, hoặc chỉ vì chán.

Vì thế cách hiệu quả nhất không phải là chặn cái tay lại, mà là tìm xem lúc nào con hay làm và cho con thứ khác để cầm vào lúc đó. Còn lại thì kiên nhẫn: phần lớn trẻ tự bỏ, và bỏ nhanh hơn hẳn khi không bị mắng vì chuyện này.